Η απώλεια ενός κατοικίδιου είναι ένας ιδιαίτερος τύπος πένθους. Μερικές φορές είναι ξαφνική – ένα ατύχημα, μια αρρώστια που προχωρά γρήγορα. Άλλες φορές είναι μια δύσκολη απόφαση που καλούμαστε να πάρουμε, όταν η ευθανασία είναι η μόνη λύση για να σταματήσουμε τον πόνο του ζώου μας.
Το πένθος αυτό εκδηλώνεται όπως σε κάθε άλλη απώλεια, σύμφωνα με τα 5 στάδια του πένθους της Ελβετής ψυχιάτρου Elisabeth Kubler-Ross:
- Σοκ και άρνηση – «Δεν μπορεί να συμβαίνει αυτό».
- Θυμός – «Γιατί να συμβεί αυτό σε εμένα και στο αγαπημένο μου ζώο;».
- Διαπραγμάτευση-Ενοχή – Μήπως μπορούσα να κάνω κάτι παραπάνω;.
- Θλίψη – Η σιωπή του σπιτιού γίνεται ανυπόφορη.
- Αποδοχή – Μαθαίνουμε να ζούμε με την ανάμνησή τους.
Αν και η Ross διατύπωσε αυτά τα στάδια για να περιγράψει αρχικά το βιώμα του επικείμενου θανάτου ασθενών σε τελικό στάδιο, η θεωρία της υιοθετήθηκε και προσαρμόστηκε από μεταγενέστερους επιστήμονες για να περιγράψουν τη διεργασία του πένθους. Τα στάδια αυτά δεν βιώνονται στην ίδια ένταση και σειρά από όλους τους ανθρώπους. Το πένθος δεν είναι γραμμικό.
Όμως, αντίθετα με την απώλεια ενός ανθρώπου, το πένθος για ένα κατοικίδιο συχνά δεν αναγνωρίζεται από τους γύρω μας. Δε θα υπάρξει επίσημο μνημόσυνο, δε θα ακούσουμε συλλυπητήρια από όλους. Αντίθετα, μπορεί να δεχτούμε σχόλια που μειώνουν τη σημασία της απώλειας. Το είδος αυτό του πένθους, ονομάζεται «μη αναγνωρισμένο» (disenfranchised grief) και αφορά στο πένθος που, λόγω της φύσης της απώλειας, δεν αναγνωρίζεται από την κοινωνία. Δυστυχώς, το πένθος για τα κατοικίδια, συχνά εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία. Άλλες απώλειες που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία είναι οι περιγεννητικές απώλειες, η έκτρωση, απώλεια ενός μέρους του σώματος και κάποιες φορές η απώλεια προσώπου που δεν είναι συγγενικό εξ αίματος. Οι κηδεμόνες των κατοικίδιων νιώθουν συχνά έτσι, λόγω των αντιδράσεων της οικογένειας, των γνωστών και φίλων στη θλίψη τους.
Η διεργασία του πένθους, μπορεί να επηρεάσει βαθιά την ψυχική και σωματική μας υγεία. Μπορεί να νιώθουμε κενό, να δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε, να χάνουμε την όρεξη ή τον ύπνο μας. Μερικοί μπορεί να αποφεύγουν να επιστρέψουν στο σπίτι γιατί τους φαίνεται αφόρητα άδειο. Αν το κατοικίδιο είχε ρόλο συντροφιάς για κάποιον που ζει μόνος, η απώλεια γίνεται ακόμα πιο δύσκολη. Για άτομα που έπασχαν ήδη από άγχος ή κατάθλιψη, ο πόνος αυτός μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση. Ας δούμε μερικά από τα συμπτώματα του πένθους στην καθημερινότητα μας. Αν κατανοήσουμε τι συμβαίνει, θα μας φαίνεται λιγότερο επιβαρυντικό ή τρομακτικό:
- Αίσθηση κούρασης
- Διαταραχές στον ύπνο και την όρεξη
- Δυσκολία στη συγκέντρωση
- Αδυναμία στη λήψη αποφάσεων
- Έλλειψη κινήτρων
- Επιθυμία να είστε μόνοι
- Επιθυμία να μην είστε μόνοι
- Αβεβαιότητα για τις σημαντικές σχέσεις στη ζωή σας
- Φόβος ότι κάτι δεν πάει καλά με εσάς
Ο πόνος και η δυσφορία που αισθάνεται κάποιος σε περίοδο πένθους είναι «φυσιολογικά».
Πώς μπορούμε να το διαχειριστούμε;
- Αναγνωρίζουμε το πένθος μας. Δεν υπάρχει «σωστός» ή «λάθος» τρόπος να θρηνήσουμε. Επιτρέπουμε στον εαυτό μας να νιώσει και να εκφράσει τη θλίψη του.
- Δημιουργούμε ένα χώρο μνήμης. Μπορούμε να φτιάξουμε ένα άλμπουμ, να γράψουμε ένα γράμμα στο κατοικίδιό μας ή να φυτέψουμε ένα δέντρο στη μνήμη του.
- Μιλάμε με ανθρώπους που μας καταλαβαίνουν. Αν δε βρίσκουμε κατανόηση στον περίγυρό μας, επιδιώκουμε επαφή με ανθρώπους που θα μας καταλάβουν και αν χρειαστεί ζητάμε βοήθεια από κάποιον ειδικό ή ομάδες στήριξης .
- Διατηρούμε τη ρουτίνα μας. Ακόμα κι αν όλα φαίνονται δύσκολα, η καθημερινή ρουτίνα μπορεί να μας βοηθήσει να επανέλθουμε σταδιακά.
- Δεν πιεζόμαστε να «αντικαταστήσουμε» το ζώο μας. Κάποιοι νιώθουν έτοιμοι να υιοθετήσουν ξανά σύντομα, άλλοι όχι. Και τα δύο είναι απολύτως φυσιολογικά. Είναι μια προσωπική απόφαση και καλό είναι να ακολουθήσουμε τον εαυτό μας σε αυτό.
Μια τρυφερή υπενθύμιση:
Ας είμαστε ανοιχτοί στο να κατανοήσουμε τους όσους χάνουν το ζώο τους. Βιώνουν πραγματικό πένθος και χρειάζονται την υποστήριξη των δικών τους ανθρώπων!
